Mặt trời (Angelo Barabino, 1907, Sơn dầu trên toan, 140 × 139 cm, Pinacoteca del Divisionismo, Tortona)
Giữa không gian êm ả của Tortona, Mặt trời của Angelo Barabino bừng lên như một trục quang học xoay chuyển cả bầu trời. Tác phẩm ra đời năm 1907 và được tác giả chỉnh sửa lại vào năm 1940, với việc loại bỏ vài dáng người thôn dã để trao trọn sân khấu cho phong cảnh tinh khiết. Một quyết định dứt khoát, làm nổi bật bản chất của mặt trời như điểm tụ thị giác, nơi màu sắc phân rã thành những mảnh quang phổ rồi lại hợp thành bản hòa âm của ánh sáng.
Barabino từng có may mắn làm việc cạnh Giuseppe Pellizza da Volpedo tại xưởng vẽ Volpedo, trong bối cảnh người thầy lớn vẫn còn dư vang sau những nỗi thất vọng với Giới thứ tư. Chính ở phòng vẽ ấy, Barabino chiêm ngưỡng Mặt trời lên, một đỉnh cao của trường phái Phân chia, để rồi trong Mặt trời của mình, ông tri ân thầy bằng mô thức gần gũi song mềm mại hơn về kỷ luật khoa học. Nếu Pellizza xây dựng kết cấu màu chia tách với độ nghiêm cẩn của một nhà vật lý, Barabino tiếp nhận nguyên lý ấy bằng trực giác thi sĩ: những nét chấm, nét sợi không còn khư khư giữ vai trò công thức mà chuyển hóa thành hạt rung của không khí, thành nhịp thở của bình minh.
Từ đường chân núi, mặt trời trỗi dậy và phóng chiếu dải lưu quang lên cả bầu trời lẫn thung lũng. Bố cục đối xứng được tổ chức như một sân khấu tinh giản, nơi mọi yếu tố đều quy phục nhãn lực trung tâm. Các mặt phẳng địa hình trở thành cánh gà và phông nền, còn ánh sáng hóa thân thành diễn viên chính, dịch chuyển với tiết tấu đều đặn, lan dần, lắng dần, như thể khán giả có thể nghe được tiếng rạng đông. Nhờ sự tiết chế khôn ngoan của Barabino, cảnh quan trở nên trang trọng, thanh sạch, đạt tới thứ mỹ cảm vừa hồn nhiên vừa cao nhã.
Ngôn ngữ Phân chia trong Mặt trời hiện lên ở chỗ giao hòa giữa khoa học của màu bổ túc và cảm tính của thị giác. Mỗi vệt sơn nhỏ như một tế bào ánh sáng, giữ nguyên độ tinh khiết, song khi đứng ở khoảng cách thị giác hợp lý, chúng giao phối quang học, tạo nên những chuyển điệu vi tế. Người xem không chỉ nhìn thấy cảnh mặt trời mọc; họ cảm nhận độ ấm đang nâng làn sương, nghe được âm thầm đổi ca của vạn vật, thậm chí nếm được vị khoáng của buổi sáng trên đầu lưỡi. Đó là khoảnh khắc tự nhiên hóa thành nghi lễ, phong cảnh hóa thành nghi thức thẩm mỹ.
Việc Barabino loại bỏ bóng dáng con người trong lần chỉnh sửa năm 1940 khiến tác phẩm đạt tới một hình thái thuần khiết hiếm hoi của trữ tình phong cảnh. Thiếu vắng nhân vật, thiên nhiên tự nó trở thành chủ thể, còn người xem, đứng trước bề mặt toan dày dặn ấy, được mời gọi hoàn tất bức tranh bằng ký ức ánh sáng của chính mình. Mặt trời vì thế không chỉ là lời chào ngày mới. Nó là tuyên ngôn yên lặng về quyền lực của ánh sáng, về niềm tin rằng cái đẹp xuất hiện khi trật tự của thiên nhiên được lắng nghe bằng đôi mắt.
