Nhu cầu được phân biệt giữa đám đông, dù vô thức, là một trong những động lực âm thầm nhưng mạnh mẽ nhất của con người hiện đại. Ở Ý, như nhiều nơi trên thế giới, khát khao được công nhận thường xuyên bộc lộ qua những biểu tượng tiêu dùng, những dấu hiệu bên ngoài mang tính phô trương, đôi khi đến mức lố bịch. Và trong bức tranh văn hóa đương đại ấy, không có biểu tượng nào thể hiện rõ ràng cái tôi thời đại hơn… chiếc điện thoại di động.
Cách đây vài thập kỷ, người ta từng cười cợt những nhân viên văn phòng hay thợ sửa ống nước lái xe địa hình khổng lồ trên những con phố lát đá chật hẹp của Roma hay Milano, như thể họ chuẩn bị vượt qua sa mạc Sahara mỗi sáng đi làm. Cũng như vậy, ta thấy những “vận động viên chủ nhật” đạp xe trên bờ hồ với bộ đồ chuyên nghiệp, xe đua bằng titan, đồng hồ đo nhịp tim – những thiết bị mà ngay cả các tay đua huyền thoại cũng chỉ dùng trong những chặng núi dốc nhất. Hay sự bùng nổ của những cái tên kỳ lạ lấy từ phim truyền hình Nam Mỹ hay các ngôi sao Hollywood, bất chấp họ sinh ra là Rossi, Mazzacurati hay Lo Bue chứ không phải Clinton.
Nhưng tất cả những dấu hiệu ấy – xe hơi, quần áo, tên tuổi, thậm chí thú cưng,… dường như vẫn thua xa một vật phẩm nhỏ bé nhưng quyền lực: chiếc điện thoại di động. Ở Ý, điện thoại không còn đơn thuần là công cụ liên lạc, mà là tuyên ngôn bản sắc. Đeo nơi thắt lưng như khẩu súng cao bồi, đặt trên bàn như một vật thiêng, chiếc “telefonino” phát đi một thông điệp rõ ràng: “Hãy nhìn tôi. Tôi quan trọng. Tôi được gọi, được nhắn, được chờ đợi. Tôi tồn tại”.
Chúng ta đã đi từ “Cogito, ergo sum” (Tôi tư duy, vậy tôi tồn tại) của Descartes, đến “Telefono, ergo sum” (Tôi gọi điện, vậy tôi tồn tại). Ngay cả những khoảnh khắc giản dị nhất như gọi về nhà nói “Maria ơi, nấu mì đi” cũng trở thành một cơ hội trình diễn, hay một khoảnh khắc mà ta cần người khác chứng kiến để khẳng định giá trị bản thân. Dù là nhân viên bảo vệ hay ông chủ tập đoàn, ai cũng muốn được nhìn thấy đang cầm điện thoại, không phải vì cần nói chuyện, mà vì cần được thấy đang nói chuyện.
Văn hóa di động ở Ý phản ánh một xã hội coi trọng hình ảnh, nơi sự kết nối không còn là nhu cầu giao tiếp mà đã trở thành một kiểu phô diễn hiện sinh. Và trong khi công nghệ thay đổi từng ngày, chiếc điện thoại vẫn giữ nguyên vai trò như một thứ “bùa hộ mệnh xã hội”, vừa giúp ta tiếp cận thế giới, vừa giúp thế giới không lãng quên ta.
Ở nước Ý của hôm nay, đôi khi bạn không cần nói gì nhiều, mà chỉ cần đặt điện thoại lên bàn. Và thế là đủ để người khác nghĩ: “Anh ta chắc chắn phải là người quan trọng”.
