Xôi khúc là món xôi mang đậm hồn quê Bắc Bộ, gắn với những buổi sáng se lạnh và nhịp sống chậm của làng xóm. Không rực rỡ sắc màu, không nhiều topping, xôi khúc hấp dẫn bằng mùi thơm thảo mộc rất riêng và cảm giác ấm áp lan tỏa ngay từ miếng đầu tiên.
Linh hồn của món xôi nằm ở lá khúc. Lá khúc non được hái đúng mùa, rửa sạch, luộc rồi giã nhuyễn, trộn với bột nếp để tạo nên lớp vỏ xanh xám mộc mạc. Mùi lá khúc không nồng, mà thơm dịu, hơi ngai ngái, gợi nhớ ruộng đồng và sương sớm. Phần nhân thường là đậu xanh đồ bở, trộn cùng thịt mỡ băm, hành khô và tiêu, nêm vừa tay để khi ăn không khô, không ngấy. Viên xôi được nặn chắc, bọc nhân tròn đầy, rồi phủ thêm lớp nếp bên ngoài trước khi đồ chín bằng hơi.
Xôi khúc ngon là khi lớp vỏ dẻo mịn, không bết, hạt nếp ngoài cùng nở đều, thơm mùi gạo mới. Nhân bên trong bùi đậu, béo nhẹ của mỡ, cay ấm của tiêu, tất cả cân bằng trong một tổng thể giản dị mà sâu. Xôi thường được ăn nóng, đôi khi rắc thêm chút hành phi, không cần nước chấm hay ăn kèm cầu kỳ.
Trong đời sống ẩm thực Việt, xôi khúc là món của ký ức. Nó gợi hình ảnh gánh xôi buổi sớm, hơi nước bốc lên từ xửng tre, bàn tay người bán thoăn thoắt gói xôi trong lá chuối. Không phô trương, không ồn ào, xôi khúc chinh phục bằng sự mộc mạc và đúng mùa, nơi ẩm thực trở thành cách lưu giữ hương đồng gió nội và nhịp sống hiền hòa của bếp Việt.
