Mỗi buổi sáng, ta bước vào căn bếp và sử dụng hàng chục vật dụng mà gần như không để ý đến sự tồn tại của chúng. Một chiếc ấm đun nước, một lọ đựng gia vị, một chiếc khay hay một dụng cụ mở nút chai thường được xem là những món đồ đơn thuần phục vụ nhu cầu hàng ngày. Chúng cần hoạt động tốt, bền và tiện dụng. Thế nhưng, cách đây gần một thế kỷ, một doanh nghiệp gia đình ở miền Bắc nước Ý đã đặt ra một câu hỏi khác: nếu những vật dụng ấy đã hiện diện trong cuộc sống mỗi ngày, tại sao chúng không thể đẹp hơn?
Câu hỏi tưởng chừng đơn giản ấy đã trở thành nền tảng cho Alessi, một trong những thương hiệu thiết kế nổi tiếng nhất thế giới và cũng là một trong những câu chuyện đặc biệt nhất của Made in Italy.
Câu chuyện bắt đầu vào năm 1921 tại Omegna, một thị trấn nhỏ nằm bên hồ Orta thuộc vùng Piemonte. Ban đầu, Alessi chỉ là một xưởng chế tác kim loại chuyên sản xuất các vật dụng gia đình bằng đồng và thép. Trong nhiều thập kỷ đầu tiên, công ty phát triển giống như hàng nghìn doanh nghiệp gia đình khác của nước Ý, dựa trên kỹ năng thủ công, sự tỉ mỉ và niềm tự hào nghề nghiệp. Nhưng rồi một điều thú vị đã xảy ra. Thay vì chỉ tập trung vào chức năng của sản phẩm, Alessi bắt đầu hợp tác với các kiến trúc sư, nghệ sĩ và nhà thiết kế để khám phá một ý tưởng táo bạo hơn: biến những vật dụng bình thường thành những đối tượng mang giá trị văn hóa.
Ý tưởng ấy nghe có vẻ hiển nhiên ngày nay, nhưng vào giữa thế kỷ XX, đó là một cách tiếp cận khá khác thường. Trong phần lớn lịch sử công nghiệp, thiết kế thường được xem như bước cuối cùng của quá trình sản xuất. Sản phẩm được tạo ra trước, còn vẻ đẹp được bổ sung sau. Alessi nhìn mọi thứ theo hướng ngược lại. Đối với họ, công năng và thẩm mỹ phải được hình thành cùng nhau ngay từ đầu. Một chiếc khay không chỉ cần phục vụ trà bánh hiệu quả mà còn phải mang lại niềm vui khi sử dụng. Một chiếc bình nước không chỉ là vật chứa đựng mà còn có thể trở thành điểm nhấn của cả căn phòng.
Triết lý ấy đã đưa Alessi đến với những tên tuổi lớn của thế giới thiết kế. Qua nhiều thập kỷ, công ty hợp tác với những nhà sáng tạo như Ettore Sottsass, Richard Sapper, Philippe Starck, Aldo Rossi hay Michael Graves. Điều đặc biệt là Alessi không chỉ yêu cầu họ chỉ tạo ra những sản phẩm đẹp mắt, mà khuyến khích họ đặt câu hỏi về mối quan hệ giữa con người và đồ vật, giữa cảm xúc và công năng, giữa nghệ thuật và đời sống hàng ngày.
Có lẽ không sản phẩm nào minh họa điều đó rõ hơn chiếc ấm đun nước 9093 do Michael Graves thiết kế vào năm 1985. Với phần vòi được gắn một chú chim nhỏ phát ra tiếng hót khi nước sôi, chiếc ấm nhanh chóng trở thành biểu tượng của thiết kế đương đại. Về mặt kỹ thuật, nó vẫn chỉ là một chiếc ấm đun nước. Nhưng bằng một chi tiết dí dỏm, Alessi đã biến một hành động quen thuộc thành một trải nghiệm giàu cảm xúc hơn. Đó là khoảnh khắc mà ta nhận ra rằng thiết kế không chỉ giải quyết vấn đề. Thiết kế còn có thể mang lại niềm vui.
Tinh thần ấy phản ánh một điều rất Ý. Trong văn hóa Ý, cái đẹp không bị giới hạn trong bảo tàng, nhà hát hay những cung điện cổ kính. Nó có thể xuất hiện trên bàn ăn, trong quán cà phê, trên một chiếc Vespa hay trong căn bếp của mỗi gia đình. Từ lâu, người Ý đã tin rằng cuộc sống hàng ngày cũng xứng đáng được bao quanh bởi những vật dụng được tạo ra bằng sự chăm chút và óc sáng tạo. Chính vì vậy, ranh giới giữa nghệ thuật, thiết kế và đời sống ở nước Ý thường mềm mại hơn nhiều nơi khác.
Ngày nay, nhiều sản phẩm của Alessi được trưng bày trong các bảo tàng thiết kế hàng đầu thế giới như MoMA ở New York hay Centre Pompidou ở Paris. Điều thú vị là phần lớn những món đồ ấy vốn được tạo ra cho những công việc rất bình thường: pha trà, ép cam, mở rượu hay đựng đường. Chúng không phải những tác phẩm nghệ thuật được đặt trên bệ đá cẩm thạch. Chúng được sinh ra để được sử dụng mỗi ngày.
Có lẽ đó chính là điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của Alessi. Công ty không cố gắng biến mọi người thành nhà sưu tập nghệ thuật, mà muốn mang một chút nghệ thuật đến gần hơn với cuộc sống. Trong một thế giới ngày càng bị chi phối bởi tốc độ, sự tiện lợi và sản xuất hàng loạt, Alessi nhắc ta nhớ rằng những vật dụng nhỏ bé nhất cũng có thể góp phần làm cho cuộc sống trở nên thú vị hơn.
Khi nhìn vào hành trình hơn một thế kỷ của Alessi, ta nhận ra rằng câu chuyện ấy thực ra không chỉ nói về đồ gia dụng. Nó nói về một triết lý sống. Một triết lý cho rằng cái đẹp không phải là thứ xa xỉ dành riêng cho những dịp đặc biệt. Cái đẹp có thể hiện diện trong chính những khoảnh khắc bình thường nhất của mỗi ngày, từ lúc đun một ấm nước cho đến khi ngồi xuống thưởng thức tách cà phê đầu tiên vào buổi sáng. Và có lẽ, đó cũng là một trong những điều nước Ý làm tốt nhất: biến những điều quen thuộc thành những điều đáng nhớ.
