Ý là quốc gia sở hữu nhiều Di sản Thế giới UNESCO nhất hiện nay với 61 địa danh được ghi danh, gồm 55 di sản văn hóa và 6 di sản thiên nhiên. Từ các thành phố lịch sử như Roma, Firenze, Venezia đến những cảnh quan nổi tiếng ở Toscana, Sicilia hay dãy Dolomiti, các di sản này phản ánh hơn 3.000 năm lịch sử và vai trò trung tâm của Ý trong sự hình thành nền văn minh phương Tây.
VÙNG ALPI VÀ BẮC Ý
1. Núi San Giorgio (Lombardia)
Ngọn núi bên hồ Lugano lưu giữ những hóa thạch sinh vật biển có niên đại khoảng 240 triệu năm. Đây là một trong những địa điểm quan trọng nhất thế giới để nghiên cứu sự sống sau cuộc đại tuyệt chủng Permi.
2. các Núi Thánh của Piemonte và Lombardia (Piemonte, Lombardia)
Chín quần thể đồi thánh với hàng trăm nhà nguyện và tượng điêu khắc được xây dựng từ thế kỷ XVI–XVII, kết hợp hài hòa giữa tôn giáo, nghệ thuật và cảnh quan thiên nhiên.
3. các dinh thự của Vương triều Savoia (Piemonte)
Hệ thống cung điện, lâu đài và dinh thự của triều đại Savoia, minh chứng cho quyền lực của một trong những vương tộc quan trọng nhất trong lịch sử nước Ý.
4. cảnh quan văn hóa rượu vang Langhe, Roero và Monferrato (Piemonte)
Cảnh quan đồi nho nổi tiếng thế giới, nơi sản sinh các dòng vang Barolo và Barbaresco. UNESCO ghi nhận đây là ví dụ xuất sắc về mối quan hệ giữa con người và môi trường canh tác truyền thống.
5. Ivrea – thành phố công nghiệp thế kỷ XX (Piemonte)
Thành phố công nghiệp kiểu mẫu được phát triển bởi hãng máy đánh chữ Olivetti, đại diện cho những tư tưởng tiên tiến về lao động, kiến trúc và phúc lợi xã hội thế kỷ XX.
6. các khu định cư nhà sàn tiền sử vùng Alpi (Piemonte, Lombardia, Veneto, Friuli Venezia Giulia)
Các khu định cư nhà sàn tiền sử quanh dãy Alpi, cung cấp những hiểu biết quý giá về đời sống con người từ 5.000 đến 500 TCN.
7. tuyến đường sắt Rhaetian trong cảnh quan Albula/Bernina (Lombardia)
Tuyến đường sắt xuyên Alpi nối Ý và Thụy Sĩ, được xem là kỳ tích kỹ thuật giữa khung cảnh núi non hùng vĩ.
8. Mantova và Sabbioneta (Lombardia)
Hai thành phố tiêu biểu cho quy hoạch đô thị thời Phục hưng. Mantova phát triển tự nhiên qua nhiều thế kỷ, còn Sabbioneta được xây dựng như một “thành phố lý tưởng”.
9. nghệ thuật khắc đá Valcamonica (Lombardia)
Di sản UNESCO đầu tiên của Ý, nổi tiếng với hơn 140.000 hình khắc đá phản ánh cuộc sống tiền sử trong suốt hàng nghìn năm.
10. nhà thờ Santa Maria delle Grazie và Bữa Tiệc Ly của Leonardo da Vinci (Milano)
Nơi lưu giữ kiệt tác Bữa Tiệc Ly của Leonardo da Vinci, một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất lịch sử nghệ thuật nhân loại.
11. Crespi d’Adda (Lombardia)
Ngôi làng công nhân được quy hoạch hoàn chỉnh cuối thế kỷ XIX, phản ánh lý tưởng công nghiệp và đời sống lao động thời kỳ đầu hiện đại.
12. Venezia và đầm phá Venezia (Veneto)
Thành phố nổi trên mặt nước độc nhất vô nhị của thế giới, từng là trung tâm thương mại hàng hải quyền lực nhất Địa Trung Hải.
13. Vicenza và các biệt thự Palladio vùng Veneto (Veneto)
Những công trình của Andrea Palladio đã ảnh hưởng sâu sắc đến kiến trúc châu Âu và châu Mỹ trong nhiều thế kỷ.
14. Vườn thực vật Padova (Veneto)
Vườn thực vật đại học lâu đời nhất thế giới vẫn còn ở nguyên vị trí ban đầu từ năm 1545.
15. Padova Urbs Picta – các chu kỳ bích họa thế kỷ XIV (Veneto)
Tập hợp tám công trình tại Padova lưu giữ những bức bích họa kiệt xuất của thế kỷ XIV, đặc biệt là các tác phẩm của Giotto. Đây được xem là một trong những nền tảng quan trọng mở đường cho nghệ thuật Phục hưng.
16. các công trình phòng thủ Venezia thế kỷ XVI–XVII (Veneto)
Hệ thống thành lũy quân sự của Cộng hòa Venezia trải dài qua nhiều quốc gia, thể hiện trình độ kỹ thuật phòng thủ thời cận đại.
17. Dolomiti (Veneto, Trentino-Alto Adige, Friuli Venezia Giulia)
Những khối núi đá vôi hùng vĩ được xem là một trong những cảnh quan núi non đẹp nhất hành tinh.
18. những ngọn đồi Prosecco của Conegliano và Valdobbiadene (Veneto)
Những triền đồi nho tạo nên loại vang sủi Prosecco nổi tiếng toàn cầu, đồng thời là minh chứng cho kỹ thuật canh tác truyền thống độc đáo.
19. thành phố Verona (Veneto)
Thành phố La Mã và Trung cổ được bảo tồn xuất sắc, nổi tiếng toàn cầu nhờ câu chuyện Romeo và Giulietta.
20. Aquileia (Friuli Venezia Giulia)
Một trong những đô thị lớn nhất của Đế chế La Mã cổ đại, từng là cửa ngõ kết nối Địa Trung Hải với Trung Âu.
21. các địa điểm của người Longobardi tại Ý (Friuli Venezia Giulia, Lombardia và các vùng khác)
Chuỗi địa điểm phản ánh nền văn minh Longobardi, dân tộc đã góp phần định hình nước Ý thời hậu La Mã.
22. Ferrara – thành phố Phục hưng và vùng châu thổ Po (Emilia-Romagna)
Một trong những ví dụ xuất sắc nhất về quy hoạch đô thị Phục hưng và sự thích nghi của con người với vùng châu thổ.
23. các hành lang mái vòm của Bologna (Emilia-Romagna)
Hơn 60 km hành lang mái vòm tạo nên bản sắc kiến trúc độc đáo của Bologna suốt gần một thiên niên kỷ.
24. nhà thờ chính tòa, tháp chuông và quảng trường lớn Modena (Emilia-Romagna)
Kiệt tác Romanesque thể hiện đỉnh cao nghệ thuật xây dựng châu Âu thế kỷ XI–XII.
25. các công trình Kitô giáo sơ kỳ của Ravenna (Emilia-Romagna)
Tám công trình Kitô giáo sơ kỳ nổi tiếng với những bức tranh khảm Byzantine đẹp nhất còn tồn tại trên thế giới.
26. rừng sồi gai nguyên sinh và cổ xưa của châu Âu (Friuli Venezia Giulia và Abruzzo)
Những khu rừng nguyên sinh quý hiếm này là minh chứng cho quá trình tiến hóa tự nhiên của hệ sinh thái châu Âu sau Kỷ Băng hà cuối cùng và là một trong những quần xã rừng được bảo tồn tốt nhất lục địa.
27. karst thạch cao và các hang động vùng Bắc Appennini (Emilia-Romagna)
Hệ thống hang động, vực sâu, sông ngầm và địa hình karst trong đá thạch cao có giá trị khoa học đặc biệt, phản ánh quá trình địa chất kéo dài hàng triệu năm.
VÙNG TRUNG Ý
28. Cinque Terre, Portovenere và các đảo Palmaria, Tino, Tinetto (Liguria)
Những ngôi làng ven biển bám trên vách đá cùng hệ thống ruộng bậc thang được con người tạo dựng qua nhiều thế kỷ, thể hiện sự thích nghi phi thường giữa con người và thiên nhiên Địa Trung Hải.
29. những con đường mới và hệ thống cung điện Rolli của Genova (Liguria)
Mạng lưới cung điện quý tộc thế kỷ XVI–XVII phản ánh sự giàu có và quyền lực của Cộng hòa Genova trong thời kỳ hoàng kim thương mại biển.
30. trung tâm lịch sử Firenze (Toscana)
Cái nôi của Phục hưng, nơi khai sinh nhiều tư tưởng, tác phẩm nghệ thuật và thành tựu kiến trúc đã làm thay đổi lịch sử văn minh phương Tây.
31. quảng trường Nhà thờ Pisa (Toscana)
Quần thể kiến trúc gồm nhà thờ chính tòa, nhà rửa tội, nghĩa trang Campo Santo và Tháp nghiêng Pisa, một trong những biểu tượng nổi tiếng nhất thế giới.
32. trung tâm lịch sử San Gimignano (Toscana)
Được mệnh danh là “Manhattan thời Trung cổ” nhờ những tòa tháp đá gia tộc vẫn còn tồn tại gần như nguyên vẹn từ thế kỷ XIII.
33. trung tâm lịch sử Siena (Toscana)
Một trong những thành phố Trung cổ được bảo tồn tốt nhất châu Âu, nổi tiếng với quảng trường Piazza del Campo và lễ hội đua ngựa Palio.
34. trung tâm lịch sử Pienza (Toscana)
Thành phố lý tưởng của thời Phục hưng, được quy hoạch theo các nguyên tắc nhân văn mới về không gian đô thị và đời sống cộng đồng.
35. thung lũng Val d’Orcia (Toscana)
Khung cảnh đồi thoai thoải, hàng bách và những trang trại đá đã trở thành hình ảnh biểu tượng của vùng quê Toscana trong nghệ thuật và nhiếp ảnh.
36. Các biệt thự và khu vườn Medici ở Toscana (Toscana)
Những dinh thự nghỉ dưỡng của gia tộc Medici phản ánh sự kết hợp hoàn hảo giữa kiến trúc, nghệ thuật, cảnh quan và quyền lực chính trị thời Phục hưng.
37. Montecatini Terme – một phần của Các thành phố nghỉ dưỡng lớn của châu Âu (Toscana)
Thành phố suối khoáng nổi tiếng phản ánh sự phát triển của văn hóa nghỉ dưỡng và trị liệu bằng nước khoáng tại châu Âu từ thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XX.
38. Assisi, Vương cung thánh đường San Francesco và các địa điểm Phan Sinh (Umbria)
Trung tâm tinh thần gắn liền với Thánh Phanxicô thành Assisi, nơi có những bích họa nổi tiếng góp phần định hình nghệ thuật Ý thời Trung cổ.
39. thành phố Urbino (Marche)
Một trong những trung tâm văn hóa lớn của thời Phục hưng, nơi tư tưởng nhân văn, nghệ thuật và kiến trúc phát triển rực rỡ dưới triều đại Montefeltro.
40. trung tâm lịch sử Roma, các tài sản của Tòa Thánh và Vương cung thánh đường San Paolo Fuori le Mura (Lazio)
Di sản tiêu biểu của nền văn minh La Mã cổ đại và Kitô giáo, nơi tập trung những công trình có ảnh hưởng sâu rộng nhất lịch sử nhân loại.
41. biệt thự Hadrian (Lazio)
Khu nghỉ dưỡng xa hoa của Hoàng đế Hadrianus, kết hợp những tinh hoa kiến trúc và nghệ thuật từ khắp Đế chế La Mã.
42. biệt thự d’Este tại Tivoli (Lazio)
Kiệt tác kiến trúc và nghệ thuật sân vườn thời Phục hưng, nổi tiếng với hệ thống đài phun nước và cảnh quan tuyệt đẹp.
43. nghĩa địa Etrusca Cerveteri và Tarquinia (Lazio)
Những quần thể mộ táng đồ sộ cung cấp cái nhìn quý giá về nền văn minh Etrusca, một trong những nền văn hóa tiền La Mã quan trọng nhất.
44. Via Appia – Regina Viarum (Lazio, Campania, Basilicata, Puglia)
Được xây dựng từ năm 312 TCN, Via Appia là tuyến đường chiến lược quan trọng nhất của La Mã cổ đại. Con đường kết nối Roma với miền Nam bán đảo Ý, góp phần thúc đẩy giao thương, quân sự và giao lưu văn hóa trong toàn Đế chế La Mã.
VÙNG NAM Ý
45. trung tâm lịch sử Napoli (Campania)
Một trong những thành phố cổ liên tục có người sinh sống lâu đời nhất châu Âu, nơi giao thoa giữa văn hóa Hy Lạp, La Mã, Norman, Tây Ban Nha và Ý.
46. khu khảo cổ Pompei, Ercolano và Torre Annunziata (Campania)
Những thành phố bị chôn vùi bởi vụ phun trào núi Vesuvius năm 79, lưu giữ bức tranh gần như nguyên vẹn về đời sống La Mã cổ đại.
47. bờ biển Amalfi (Campania)
Dải bờ biển ngoạn mục với những thị trấn bám trên sườn núi, được xem là một trong những cảnh quan ven biển đẹp nhất thế giới.
48. cung điện Caserta, hệ thống dẫn nước Vanvitelli và khu phức hợp San Leucio (Campania)
Một trong những quần thể cung điện hoàng gia lớn nhất châu Âu, thể hiện tham vọng và quyền lực của Vương quốc Napoli thế kỷ XVIII.
49. vườn quốc gia Cilento và Vallo di Diano cùng Paestum, Velia và Certosa di Padula (Campania)
Sự kết hợp độc đáo giữa cảnh quan thiên nhiên, di tích Hy Lạp cổ đại và kiến trúc tôn giáo, phản ánh lịch sử lâu dài của miền Nam Ý.
50. Castel del Monte (Puglia)
Lâu đài hình bát giác bí ẩn do Hoàng đế Federico II xây dựng, nổi tiếng với sự kết hợp giữa toán học, thiên văn học và kiến trúc.
51. trulli của Alberobello (Puglia)
Những ngôi nhà mái đá hình nón độc đáo được xây dựng bằng kỹ thuật xếp đá khô truyền thống chỉ có tại vùng Puglia.
52. khu bảo tồn Thánh Tổng lãnh thiên thần Micae tại Monte Sant’Angelo (Puglia)
Một trong những địa điểm hành hương Kitô giáo quan trọng nhất châu Âu từ thời Trung cổ.
53. Matera và công viên các nhà thờ trong hang đá (Basilicata)
Một trong những khu định cư liên tục lâu đời nhất thế giới với nhà ở và nhà thờ được đục trực tiếp vào vách đá.
CÁC ĐẢO LỚN
54. Thung lũng các ngôi đền Agrigento (Sicilia)
Một trong những quần thể đền thờ Hy Lạp cổ đại được bảo tồn tốt nhất bên ngoài lãnh thổ Hy Lạp ngày nay.
55. biệt thự La Mã del Casale (Sicilia)
Nổi tiếng với những bức tranh khảm La Mã có diện tích và chất lượng thuộc hàng lớn nhất thế giới.
56. quần đảo Eolie (Sicilia)
Phòng thí nghiệm tự nhiên lý tưởng cho ngành núi lửa học với các hoạt động địa chất được nghiên cứu suốt nhiều thế kỷ.
57. các thành phố Baroque hậu động đất vùng Val di Noto (Sicilia)
Tám thành phố được tái thiết sau trận động đất năm 1693, đại diện cho đỉnh cao của kiến trúc Baroque Sicilia.
58. Siracusa và nghĩa địa đá Pantalica (Sicilia)
Sự kết hợp giữa di sản Hy Lạp cổ đại và các khu mộ tiền sử, phản ánh hơn ba thiên niên kỷ lịch sử Địa Trung Hải.
59. núi Etna (Sicilia)
Ngọn núi lửa hoạt động cao nhất châu Âu và là một trong những núi lửa được nghiên cứu nhiều nhất thế giới.
60. Palermo Ả Rập–Norman và các nhà thờ chính tòa Cefalù, Monreale (Sicilia)
Kiệt tác của sự giao thoa giữa văn hóa Ả Rập, Byzantine và Norman trong thời Trung cổ.
61. Su Nuraxi di Barumini (Sardegna)
Công trình tiêu biểu nhất của nền văn minh Nuraghe, nền văn hóa bản địa độc đáo phát triển trên đảo Sardegna từ Thời đại Đồ đồng.
Không chỉ nổi bật bởi mật độ di sản dày đặc, Ý còn sở hữu nhiều địa điểm thiên nhiên và các di sản xuyên quốc gia thể hiện sự giao lưu văn hóa lâu đời của châu Âu. Danh sách UNESCO của Ý được ví như một cuốn bách khoa toàn thư sống động, minh chứng cho giá trị đặc biệt của đất nước này trong lịch sử, nghệ thuật, kiến trúc và di sản nhân loại.
