Hạt Higgs là một hạt cơ bản trong Mô hình Chuẩn của vật lý hạt, đóng vai trò then chốt trong việc giải thích vì sao các hạt khác có khối lượng. Hạt này được tiên đoán lần đầu tiên vào năm 1964 bởi nhà vật lý Peter Higgs và một số đồng nghiệp, và nó gắn liền với một thực thể gọi là trường Higgs – một trường năng lượng vô hình bao trùm toàn bộ vũ trụ.
Theo lý thuyết, khi các hạt chuyển động qua trường Higgs, chúng tương tác với trường ở những mức độ khác nhau. Chính sự tương tác này tạo ra khối lượng cho hạt: hạt nào tương tác mạnh với trường sẽ có khối lượng lớn, còn tương tác yếu thì có khối lượng nhỏ. Hạt Higgs chính là biểu hiện lượng tử của trường Higgs, tương tự như photon là lượng tử của trường điện từ.
Trong nhiều thập kỷ, hạt Higgs chỉ tồn tại trên lý thuyết cho đến ngày 4 tháng 7 năm 2012, khi các nhà khoa học tại CERN công bố đã phát hiện ra nó bằng cách sử dụng Máy Gia tốc Hạt Lớn (LHC) – cỗ máy gia tốc hạt mạnh nhất thế giới. Việc xác nhận sự tồn tại của hạt Higgs là một bước ngoặt lớn trong vật lý hiện đại, củng cố Mô hình Chuẩn và mang về Giải Nobel Vật lý năm 2013 cho Peter Higgs và François Englert.
Tuy nhiên, phát hiện này cũng đặt ra nhiều câu hỏi mới. Khối lượng của hạt Higgs – khoảng 125 GeV – không hoàn toàn phù hợp với các tiên đoán lý thuyết, gợi mở khả năng tồn tại của các hiện tượng vật lý ngoài Mô hình Chuẩn. Việc nghiên cứu hạt Higgs vẫn đang tiếp tục, với hy vọng sẽ làm sáng tỏ các bí ẩn như vật chất tối, siêu đối xứng và thời điểm sơ khai của vũ trụ.
