Bàn về italianità – cái gọi là “chất Ý” – tức là bạn đang bước vào một thế giới đầy màu sắc, đa chiều và đôi khi mâu thuẫn. Không dễ để định nghĩa người Ý là ai, họ sống như thế nào, nghĩ gì và thể hiện mình ra sao. Từ hàng thế kỷ trước, nhiều cây bút và học giả nổi tiếng như Stendhal, Goethe, Montaigne hay Ezra Pound đã say mê khám phá chân dung dân tộc này qua những trang viết thấm đẫm cảm xúc và sự sắc sảo.
Nhưng không chỉ người nước ngoài tò mò về nước Ý. Ngày nay, chính người Ý cũng đang nỗ lực hiểu mình. Từ cuối thế kỷ XX đến nay, các nhà văn, nhà báo và nhà ngôn ngữ học như Luigi Barzini, Giorgio Bocca, Arrigo Levi hay Tullio De Mauro đã không ngừng phân tích hành vi, tâm lý, ngôn ngữ và văn hoá Ý. Và rồi, họ đều đi đến một kết luận giống nhau: không có một nước Ý, mà là nhiều nước Ý: đa dạng, phức tạp và đôi khi trái ngược nhau.
Tính cách người Ý không thể gói gọn trong một khuôn mẫu duy nhất. Người ta nhận thấy sự khác biệt giữa vùng Bắc và Nam, giữa các tầng lớp xã hội, giữa thế hệ trẻ và già, thậm chí giữa thành phố và làng quê. Hiểu được điều này, chúng ta có thể bắt đầu hành trình khám phá bản sắc Ý – không phải để đóng khung, mà để thưởng thức sự phong phú của nó.
Luigi Barzini từng mô tả nước Ý như một vùng đất quyến rũ đầy mê hoặc. Nhưng liệu hôm nay nước Ý còn hấp dẫn như xưa? Phải chăng sức hút ấy đến từ những tàn tích rực rỡ của quá khứ, hay từ nét đẹp bất ngờ trong đời sống hiện đại, dù không tránh khỏi những biểu hiện tầm thường và thực dụng? Câu trả lời không có trong sách vở. Chúng chỉ đến từ trải nghiệm sống – từ việc lắng nghe người Ý nói chuyện, đi bộ trên đường phố Ý, nếm một ly espresso hoặc tham dự một buổi aperitivo ồn ào mà đầy duyên dáng.
Thật ra, không có tính cách nào là độc quyền của người Ý. Thành phố Ả Rập cũng ồn ào như thế. Chợ châu Phi rực rỡ màu sắc không kém. Bánh ngọt Anh hay phô mai Pháp cũng tinh tế ngang tầm. Và niềm vui sống – thứ mà người ta hay gắn với dân Ý – thì bạn có thể bắt gặp ở mọi nơi trên thế giới. Người Senegal hay người Ả Rập cũng yêu đời, cũng ăn mừng, cũng mặc đẹp. Điều làm nên sự độc đáo của “chất Ý” không nằm ở từng yếu tố, mà ở sự hòa quyện rất riêng của chúng – cũng giống như cách mà mỗi quốc gia tạo nên bản sắc riêng cho mình.
Người Ý, cuối cùng, là những cá thể đầy mâu thuẫn. Họ có thể vừa kiêu căng vừa dịu dàng, vừa ích kỷ vừa hào phóng, vừa khép kín vừa cởi mở. Và điều lạ kỳ là họ sống với tất cả những mâu thuẫn ấy một cách rất… bình thản. Không tự giằng xé, không thấy cần phải chọn bên. Chính khi bạn nhận ra điều đó, bạn mới thực sự bắt đầu hiểu nước Ý. Không qua sách vở, mà bằng trực giác, sự quan sát, và một chút đồng cảm.
Và đó là khởi đầu cho một hành trình dài – hành trình yêu nước Ý không chỉ qua cái đẹp, mà còn qua cái chưa hoàn hảo – như chính con người của họ!
Theo Lia Buono Hodgart
