Thành lập Cộng hòa La Mã (509 TCN)
Sau khi lật đổ chế độ quân chủ và trục xuất Lucius Tarquinius Superbus, Viện Nguyên lão thiết lập một thể chế cộng hòa mới. Trong thể chế này, hai người đứng đầu được bầu chọn hàng năm gọi là chấp chính quan, cùng nhau nắm quyền trong nhiệm kỳ chỉ vỏn vẹn một năm. Cùng với sự khai sinh của cộng hòa, những quyền lực mới được trao cho Viện Nguyên lão và Hội đồng Bình dân, giúp thường dân có thêm tiếng nói và ảnh hưởng đối với luật pháp. Một sắc lệnh tuyên bố rằng La Mã không bao giờ công nhận thêm bất kỳ vị vua nào, và Lucius Junius Brutus cùng Lucius Tarquinius Collatinus trở thành hai chấp chính quan đầu tiên.
Bộ lạc Senones cướp phá La Mã (390 TCN)
Năm 390 TCN, La Mã hứng chịu thảm hoạ lớn nhất trong lịch sử nội địa khi Senones – một bộ tộc Gallic hùng mạnh – tiến vào và cướp phá thành phố. Vào ngày 18 tháng 7, quân La Mã nghênh chiến Senones tràn vào miền bắc Ý. Dù thường xuyên chiến thắng trước quân “man rợ”, quân La Mã vẫn thất bại nặng nề, để hở đường tiến vào kinh thành. Thành La Mã hầu như không được phòng thủ, người Senones đã tàn sát bậc lão thành, đốt phá nhà cửa và vơ vét của cải. Phải đến khi vị tướng La Mã Camillus dẫn đầu đội quân cứu viện xuất hiện, bọn Senones mới bị đánh bại.
Viện Nguyên lão thông qua đạo luật độc tài (501 TCN)
Bất chấp bài học cay đắng trong quá khứ về một người nắm quá nhiều quyền lực, Viện Nguyên lão quyết định ban hành những đạo luật khẩn cấp cho phép trao toàn quyền cho một cá nhân trong trường hợp khủng hoảng. Quyết định này được gọi là senatus consultum. Trong bối cảnh người Sabines đe dọa xâm lăng, Titus Lartius và Postumus Cominius Auruncus đã chọn Lartius làm nhà độc tài.
La Mã chặn đứng cuộc xâm lăng của người Gaul (225 TCN)
Năm 225 TCN, trong trận Telamon, La Mã chặn đứng một cuộc xâm lược của các bộ lạc Gaul. Trước đó, La Mã hòa hoãn với vài bộ lạc Gaul ở biên giới phía bắc Ý. Tuy nhiên, một liên minh Gaul mới phớt lờ thoả thuận và tiến quân vào lãnh thổ La Mã. Các chấp chính quan Gaius Atilius Regulus và Lucius Aemilius Papus chỉ huy quân đội chặn đường kẻ xâm lăng và giành thắng lợi, qua đó củng cố tầm ảnh hưởng của La Mã.
Trận Arausio (105 TCN)
Trận Arausio là một trong những thất bại quân sự lớn nhất của La Mã và cũng là bước ngoặt trong mối quan hệ giữa các chấp chính quan, đồng thời thúc đẩy những cải cách quan trọng. Xung đột bắt đầu khi bộ lạc Cimbri, trong quá trình di cư qua xứ Gaul, làm xáo trộn trật tự giữa các bộ lạc bản địa. Với dân số và sức mạnh ngày càng tăng, Cimbri chạm trán với hai quân đoàn La Mã dưới sự chỉ huy của Quintus Servilius Caepio và Gnaeus Mallius Maximus. Nhưng bất đồng giữa hai chỉ huy đã dẫn đến thất bại thảm khốc, khiến hơn 100.000 binh lính La Mã bỏ mạng.
Iulius Caesar bị ám sát (44 TCN)
Trong giai đoạn trước vụ ám sát, Gaius Iulius Caesar – từ chấp chính quan và thành viên Tam đầu chế thứ nhất – đã vươn đến đỉnh cao quyền lực. Dù không mang danh hoàng đế, ông được phong làm dictator perpetuo (nhà độc tài trọn đời) nhờ những quyết nghị của Viện Nguyên lão vào năm 49 và 45 TCN. Quyết định này khiến không ít nguyên lão lo sợ Caesar sẽ tự phong mình làm vua. Vào ngày Ides tháng 3, mưu đồ của các nghị sĩ bất mãn được thực hiện, dẫn đến cảnh Caesar bị chính những đồng minh cận kề phản bội và đâm chết trong Nhà hát Pompeius.
Chiến tranh nô lệ lần thứ ba (73 – 71 TCN)
Cuộc nổi dậy nô lệ lần thứ ba và cũng là lần cuối, dưới sự lãnh đạo của đấu sĩ Spartacus, trở thành mối đe dọa thực sự đối với ổn định của La Mã. Một nhóm nhỏ đấu sĩ thoát thân từ trường đấu tập hợp được hàng vạn nô lệ cùng khao khát tự do. Dưới tài cầm quân của Spartacus, quân khởi nghĩa liên tục đánh bại các đoàn quân La Mã cho đến khi Marcus Licinius Crassus dồn lực tiêu diệt hoàn toàn phong trào.
Augustus trở thành hoàng đế (27 TCN)
Sau cái chết của người chú vĩ đại Caesar, Gaius Octavius liên minh với Marcus Antonius và Marcus Lepidus thành lập Tam đầu chế lần thứ hai để truy lùng những kẻ ám sát. Nhưng liên minh nhanh chóng sụp đổ, dẫn đến nội chiến. Lepidus phải lưu vong, còn Marcus Antonius tự sát sau thất bại trong trận Actium. Với quyền lực tuyệt đối được Viện Nguyên lão trao trọn, Augustus bắt đầu xây dựng thể chế giữa ông và Viện Nguyên lão – khai sinh thời kỳ nguyên thủ (principatus), đặt nền móng vững chắc cho cả Đế chế La Mã sau này.
