[dịch trích đoạn Se una notte d’inverno un viaggiatore của Italo Calvino]
Bạn đang chuẩn bị đọc cuốn tiểu thuyết mới ra Nếu một đêm đông có người lữ khách của Italo Calvino. Hãy thả lỏng. Thật tĩnh tâm. Gạt bỏ hết những nghĩ suy đang lởn vởn trong đầu. Hãy để thế giới xung quanh tan dần vào một làn sương khói mơ hồ. Tốt nhất là nên đóng cửa lại; ngoài kia, cái tivi vẫn cứ léo nhéo như mọi khi. Nói dõng dạc với những người xung quanh: “Không, tôi không muốn xem tivi!” Còn nếu không ai nghe thấy, hãy cất cao giọng hơn nữa: “Tôi đang đọc sách! Chớ làm phiền!” Có thể tiếng ồn át cả giọng bạn; vậy thì hét lên cũng được: “Tôi sắp đọc cuốn tiểu thuyết mới của Italo Calvino!” Nếu bạn chẳng muốn thì không nhất thiết phải lên tiếng; chỉ mong mọi người để bạn yên.
Giờ thì hãy chọn tư thế dễ chịu nhất: ngồi, sõng soài, co gối, duỗi thẳng, nghiêng một bên, nằm sấp, nằm ngửa. Trong ghế bành, trên sofa, trên ghế bập bênh, trên ghế xếp, trên ghế lười. Nếu có võng, thì nằm võng. Trên giường, vâng chính thế, hay nằm gọn trong giường. Bạn cũng có thể chồng chuối, cắm đầu xuống, theo thế yoga ấy. Đương nhiên cuốn sách cũng phải lộn ngược theo.
Tất lẽ dĩ ngẫu, chẳng có tư thế nào là hoàn hảo để đọc sách. Ngày xưa, người ta hay đọc đứng, trước giá đỡ. Đứng là cách nghỉ ngơi khi đã mỏi mệt vì cưỡi ngựa. Thử tưởng tượng đọc sách khi đang ngồi trên yên ngựa, sách đặt trên bờm ngựa, hoặc treo lủng lẳng ở tai nó bằng một cái giá đặc biệt, trông hấp dẫn ra phết. Đọc với đôi chân treo cao trên bàn đạp, có khi đâm ra lại thành điều kiện lý tưởng: được giãn chân là khởi đầu tuyệt vời cho một hành trình đọc.
Vậy thì, còn chờ gì nữa? Duỗi chân ra, gác bàn chân lên một chiếc gối, lên hai chiếc gối cũng được, lên tay ghế sofa, lên tai ghế bành, lên mặt bàn trà, lên mặt bàn làm việc, hoặc lên mặt đàn piano, thậm chí là lên quả địa cầu. Nhưng nhớ cởi giày ra trước đã nhé. Nếu không thích, thì cứ xỏ lại giày vào. Miễn là đừng đứng yên đó với một tay giày, một tay sách.
Hãy chỉnh lại ánh sáng sao cho mắt bạn không bị mỏi. Làm ngay lúc này luôn, vì một khi đã chìm vào cuốn sách rồi thì bạn sẽ không muốn rời khỏi nó nữa. Đừng để trang sách lẩn khuất vào bóng tối, nơi những con chữ xúm xít như một đàn chuột xám xịt. Nhưng cũng đừng để ánh sáng quá gắt chiếu thẳng vào, khiến trang giấy trắng như thiêu đốt, nuốt lấy cả bóng chữ như giữa trưa hè phương Nam. Hãy chuẩn bị mọi thứ có thể giúp bạn không bị gián đoạn: thuốc lá trong tầm với, nếu bạn hút, và cả gạt tàn. Còn gì nữa nhỉ? Phải đi tè ư? Tốt, bạn biết mình nên làm gì.
Không phải bạn trông đợi điều gì đặc biệt ở cuốn sách này. Bạn vốn đã thôi kì vọng vào mọi thứ. Có bao người, trẻ hơn hay già hơn bạn, vẫn sống trong tâm thế mong chờ những trải nghiệm phi thường: từ sách, từ người nọ người kia, từ những chuyến đi, từ những biến cố, từ những điều mà ngày mai có thể đem lại. Nhưng bạn thì không. Bạn đã hiểu ra rằng điều tốt đẹp nhất có thể kì vọng là né tránh được điều tồi tệ. Đó là kết luận bạn rút ra, không chỉ cho đời sống cá nhân mà cho cả cục diện chung của thế giới. Nhưng với sách? Chính bởi đã từ bỏ kì vọng ở mọi khía cạnh khác, bạn cho phép mình giữ lại niềm háo hức non trẻ đó, trong một phạm vi an toàn: sách. Ở đó, mọi sự có thể hay có thể dở, nhưng cái giá của thất vọng không quá nặng nề.
Và rồi bạn đọc được mẩu tin trên báo: Nếu một đêm đông có người lữ khách – cuốn tiểu thuyết mới của Italo Calvino, đã ra mắt sau nhiều năm im lìm. Bạn ghé hiệu sách và mua một cuốn. Hay đấy.
(Luna dịch)
