Gốm Bàu Trúc là một trong những dòng gốm cổ xưa nhất Đông Nam Á, gắn liền với cộng đồng người Chăm tại làng Bàu Trúc, thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận. Đây không chỉ là sản phẩm thủ công mỹ nghệ đơn thuần mà còn là biểu tượng văn hóa đặc sắc, phản ánh đời sống tinh thần, tín ngưỡng và tập quán của người Chăm qua hàng thế kỷ.
Điểm đặc biệt của gốm Bàu Trúc nằm ở kỹ thuật làm hoàn toàn thủ công. Không sử dụng bàn xoay như gốm Bát Tràng hay Phù Lãng, người thợ gốm Chăm nặn bằng tay, dựa trên cảm giác và kinh nghiệm truyền đời. Đất làm gốm được lấy từ sông Quao, sau đó nhào trộn với cát và phơi kỹ trước khi tạo hình. Sau khi phơi khô, gốm được nung bằng cách chất củi, rơm rạ hoặc phân bò khô trong hố đất ngoài trời, chứ không dùng lò nung kín.
Họa tiết trên gốm thường là hoa văn thổ cẩm, hình sóng nước, mặt trời, thần linh… mang đậm nét văn hóa Chăm. Màu sắc tự nhiên từ đất nung tạo nên sự mộc mạc, trầm ấm và gần gũi. Các sản phẩm phổ biến gồm nồi đất, bình hoa, chum, tượng Apsara, tháp Chăm thu nhỏ…
Ngày nay, gốm Bàu Trúc không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt mà còn trở thành sản phẩm nghệ thuật và du lịch được ưa chuộng. Dù phải đối mặt với nguy cơ mai một, người dân làng nghề vẫn đang nỗ lực gìn giữ, truyền dạy và sáng tạo, để gốm Bàu Trúc tiếp tục là niềm tự hào của văn hóa Chăm và bản sắc Việt Nam.
