Availability heuristic – thiên kiến sẵn có là xu hướng con người đánh giá khả năng xảy ra của một sự kiện dựa trên mức độ dễ dàng mà họ có thể nhớ lại những ví dụ liên quan, thay vì dựa trên dữ liệu hay xác suất thực tế. Những sự kiện gây ấn tượng mạnh, xuất hiện gần đây hoặc được truyền thông nhắc đến thường xuyên thường khiến chúng ta tin rằng chúng phổ biến hơn thực tế.
Khái niệm này được hai nhà tâm lý học Daniel Kahneman và Amos Tversky giới thiệu vào năm 1973. Theo họ, khi phải đưa ra quyết định trong điều kiện thiếu thông tin hoặc có ít thời gian suy nghĩ, con người thường sử dụng những “lối tắt tư duy” (heuristics) để tiết kiệm công sức. Availability heuristic là một trong những lối tắt phổ biến nhất, nhưng cũng dễ dẫn đến những đánh giá sai lệch.
Một ví dụ kinh điển là nỗi sợ đi máy bay sau một vụ tai nạn hàng không được đưa tin rộng rãi. Mặc dù xác suất xảy ra tai nạn máy bay thấp hơn rất nhiều so với tai nạn giao thông, nhiều người vẫn cho rằng đi máy bay nguy hiểm hơn vì hình ảnh và thông tin về vụ tai nạn còn in đậm trong trí nhớ. Khả năng nhớ lại một sự kiện đã lấn át việc đánh giá xác suất thực tế.
Availability heuristic có ảnh hưởng đáng kể đến truyền thông, marketing và quản trị rủi ro. Những chiến dịch quảng cáo lặp lại thông điệp nhiều lần có thể khiến thương hiệu trở nên quen thuộc và đáng tin cậy hơn trong tâm trí người tiêu dùng. Ngược lại, việc một sự cố của doanh nghiệp liên tục xuất hiện trên báo chí cũng có thể khiến công chúng đánh giá mức độ nghiêm trọng của vấn đề cao hơn thực tế.
