François Rabelais thường được nhớ như người viết chuyện khổng lồ Gargantua và Pantagruel, nhưng đằng sau tiếng cười ồn ào là một trí tuệ nhân văn rực rỡ. Sinh khoảng năm 1494 và mất năm 1553, ông từng là tu sĩ rồi trở thành thầy thuốc. Con đường ấy giải thích cặp kính đặc biệt của ông. Một bên là kinh nghiệm với thân thể, bệnh tật, rượu, thức ăn, khoái lạc. Bên kia là đời sống trí tuệ của châu Âu thời Phục hưng đang rũ bỏ những lớp bụi kinh viện.
Rabelais viết bằng tiếng Pháp bình dân, liên tục sáng chế từ mới, xếp những chuỗi liệt kê dài như thòng lọng kéo người đọc vào cơn hưng phấn. Tiếng cười trong tác phẩm không hề vô kỷ luật. Nó có cấu trúc và mục đích. Ông dùng sự thô tục, trò nhại nhí nhố, ca tụng cái bụng và cái dưới, để lật ngược trật tự trên cao. Nơi thân thể bị xem là hèn kém, ông tìm thấy một triết học của sự sống. Mikhail Bakhtin gọi đó là hiện thực phúng thể, nơi lễ hội hóa giải quyền lực và tiếng cười giải phẫu sự giả dối.
Tu viện Thélème với phương châm Fais ce que tu voudras (Hãy làm điều bạn muốn) không cổ vũ phóng túng mù quáng. Nó thử nghiệm một đạo đức của tự do gắn với giáo dục, phẩm giá và lòng tự chủ. Rabelais chế giễu chiến tranh, giáo điều, pháp lý vụn vặt, sự ngu dốt ăn theo chữ nghĩa. Gargantua và Pantagruel lớn không chỉ vì ăn nhiều. Họ là ẩn dụ cho một con người nới rộng tri thức và lòng nhân ái.
Rabelais từng bị kiểm duyệt, nhưng ông chưa bao giờ đánh mất niềm tin vào sức mạnh của tiếng cười như một thứ thuốc bổ cho linh hồn. Câu nói được cho là lời cuối của ông Je m’en vais chercher un grand peut-être (Tôi đi tìm một điều có lẽ lớn lao) vừa da diết, vừa can đảm, như một nụ cười hiền hậu gửi lại thế gian. Trong mấy từ giản dị ấy là tinh thần của cả thời Phục hưng: khát vọng khám phá, niềm tin vào tri thức, và lòng can đảm bước vào điều chưa biết. Thế giới mở ra muôn vàn khả thể, và con người, giữa bao hỗn độn của đức tin và lý trí, cần một vị thần hộ mệnh biết chữa lành bằng trí tuệ, biết mỉm cười giữa cơn bão của định kiến. Với Rabelais, nhà hài kịch và thầy thuốc chính là một – người chữa cho nhân loại bằng tiếng cười.
