Pellegrino Artusi (1820–1911) được xem là “cha đẻ của ẩm thực Ý hiện đại” nhờ cuốn sách nấu ăn kinh điển La scienza in cucina e l’arte di mangiar bene (Khoa học trong nhà bếp và nghệ thuật ăn ngon). Điều đặc biệt là ông không phải đầu bếp chuyên nghiệp, mà là một thương nhân nghỉ hưu yêu thích ẩm thực và tự học nấu ăn như một thú vui tao nhã.
Artusi sinh ra tại Forlimpopoli, vùng Romagna, và sống phần lớn cuộc đời tại Firenze. Cuốn sách của ông, xuất bản lần đầu năm 1891, bao gồm hơn 700 công thức nấu ăn kèm theo các ghi chú dí dỏm, quan sát văn hóa, và những gợi ý đầy cá tính. Điều này khiến tác phẩm không chỉ là một sách dạy nấu ăn mà còn là tư liệu văn hóa quý giá về nước Ý cuối thế kỷ XIX.
Artusi là người đầu tiên cố gắng hệ thống hóa ẩm thực Ý thành một hình hài quốc gia – trong bối cảnh nước Ý vừa thống nhất (năm 1861) và còn nhiều khác biệt vùng miền. Cuốn sách của ông được in lại hơn 100 lần khi còn sống, và đến nay vẫn là sách gối đầu giường của nhiều đầu bếp và người nội trợ Ý.
Pellegrino Artusi không chỉ dạy người Ý cách nấu ăn, mà còn dạy họ biết tự hào về sự phong phú của văn hóa ẩm thực bản địa – bằng giọng văn bình dân, gần gũi và đầy tinh thần khai sáng.
