Ugo Foscolo (1778–1827) là nhà thơ, tiểu thuyết gia, dịch giả và nhà tư tưởng Ý, nhân vật then chốt trong bước chuyển từ chủ nghĩa Tân cổ điển sang tinh thần lãng mạn đầu thế kỷ XIX. Ông sinh tại Zante (Zakynthos) khi còn thuộc Cộng hòa Venezia, lớn lên trong bối cảnh sụp đổ của trật tự cộng hòa Ý và những chấn động do Napoléon gây ra, điều in dấu sâu đậm vào tư tưởng chính trị và mỹ học của ông.
Tác phẩm định danh của Foscolo là tiểu thuyết thư tín Ultime lettere di Jacopo Ortis (Những cánh thư cuối cùng của Jacopo Ortis), khởi thảo sau Hòa ước Campo Formio (1797) khi Venezia bị trao cho Áo. Tác phẩm kết hợp bi kịch tình cảm cá nhân với ý thức công dân bị tổn thương, đặt nền cho mô hình anh hùng cô độc kiểu lãng mạn Ý. Trường ca Dei Sepolcri (Mộ chí, 1807) tiếp tục khẳng định “văn hóa mộ phần” như ký ức tập thể, nơi mộ chí của vĩ nhân nuôi dưỡng đạo đức công dân và truyền thống quốc gia; bài thơ trở thành một trong những văn bản nền tảng của ý thức Risorgimento.
Foscolo từng giữ ghế Ngữ văn Ý tại Đại học Pavia, sáng tác bi kịch Ajace và Ricciarda, và khởi bút Le Grazie, trường ca dang dở đề cao quyền năng thẩm mỹ của các Nữ thần Ân sủng trong việc “văn minh hóa” đam mê con người. Ông dịch và khảo cứu sâu rộng văn học Hy–La, tư duy thi pháp gắn với lý tưởng cổ điển nhưng luôn căng giữa cảm hứng trữ tình cá nhân và bổn phận công dân.
Từ năm 1816, Foscolo sống lưu vong ở London, viết phê bình, giảng dạy và dịch thuật trong cảnh túng quẫn. Ông mất tại Chiswick năm 1827; hài cốt được đưa về Vương cung thánh đường Santa Croce, Firenze năm 1871, đặt cạnh Michelangelo và Machiavelli, như một cử chỉ “trả lại” ông cho quốc gia mà thơ ông góp phần tạo nên bản sắc tinh thần. Di sản của Foscolo nằm ở chỗ dung hòa cổ điển với hiện đại, biến thơ thành đạo đức học của ký ức và lòng yêu nước.
