Nhóm bốn người khoả thân (Tamara de Lempicka, 1925, Sơn dầu trên vải, 130 x 81 cm, Địa điểm/BST chưa công bố).
Trong lịch sử thị giác của những năm 20–30, Tamara de Lempicka là hiện thân rực rỡ của phong cách và khêu gợi: một nữ danh hoạ gốc Ba Lan bước ra từ trường phái Art Deco với những khối hình mạch lạc, bề mặt bóng men và sự kiêu hãnh của người phụ nữ hiện đại. Chân dung tự hoạ trên chiếc Bugatti từng lên bìa tạp chí thời trang đã trở thành tuyên ngôn về quyền tự chủ: người phụ nữ trên vô lăng tương lai, sắc lạnh mà rực rỡ, mỹ lệ mà quyết liệt.
Sinh trong một gia đình quý tộc, tuổi thơ theo chân bà ngoại chu du khắp châu Âu đã hun đúc ở Tamara một nhãn quan du hành và ý chí khám phá. Paris mở ra cho bà cánh cửa của các tiên phong, nơi chủ nghĩa Lập thể được cô đọng trong xưởng vẽ của André Lhote, nơi Maurice Denis mài giũa cảm thức bố cục và trật tự. Bước vào giai đoạn đầu sự nghiệp, Tamara dung hoà tinh thần lập thể với khí vị thời trang: các mặt phẳng gãy khúc trở nên mềm mịn như men sứ, thể tích được nêm lại thành những khối khoẻ, đường viền gọn gàng như đường gân của một chiếc coupe mới rời băng chuyền. Bà đặc biệt say mê chân dung: giới thượng lưu quốc tế, những người tình, và cô con gái Kizette, tất cả đều trở thành nhân vật cho một mỹ học của quyền lực và tự kiến tạo hình ảnh.
Trên nền đó, Nhóm bốn người khoả thân là một thử nghiệm triệt để về hình và khối. Bốn thân thể nữ đồ sộ, có người ví như những nhân vật của Michelangelo, chiếm lĩnh không gian bằng những tư thế chặt chẽ và tính kỷ luật cổ điển. Các cơ thể quấn quýt, đan cài, vừa như vũ điệu vừa như kiến trúc, dựng nên một cấu trúc thị giác nghiêm cẩn. Phông nền trung tính khiến làn da với những dải vàng đất nổi lên bậc thang, như ánh nắng bị lọc qua lớp khói đô thị. Trong ma trận ấy, hai thân thể sẫm màu đối thoại với hai thân thể sáng màu, tạo nhịp điệu tương phản và chiều sâu. Tóc đen huyền, môi đỏ thẫm, phấn mắt xám lam: gương mặt nào cũng như đeo một chiếc mặt nạ của niềm vui và khát vọng.
Chiếc “mặt nạ” ấy gợi vọng xa đến Những cô gái Avignon của Picasso và cảm hứng từ điêu khắc châu Phi, nhưng ở Tamara, nó bớt tính phá cách hoang dại để nghiêng về trình diễn và phong thái. Đây là niềm vui đã được kỷ luật hoá, là khát vọng được gọt giũa: dục tính không cháy bùng mà toả nhiệt đều đặn, dưới nhịp điệu của đường cong rắn rỏi và góc cạnh được mài bóng. Bố cục “nghiêm túc” như lời bình về trật tự mới của thẩm mỹ đô thị: mọi yếu tố đều có vị trí, mọi cảm xúc đều có khung, và vẻ đẹp, vì thế, càng mạnh.
Nhìn rộng hơn, hội hoạ của de Lempicka là bản giao hưởng giữa lạc thú và kiểm soát. Bà điêu khắc nữ tính trên những phiến sơn như thép mạ chrome, xác lập diện mạo cho một thời đại mê tốc độ nhưng vẫn yêu kỷ luật, say đắm khoái cảm mà không rời mỹ học. Nhóm bốn người khoả thân kết tinh tinh thần ấy: thân thể như kiến trúc, sắc đẹp như cơ khí tinh xảo, ham muốn được đặt vào khuôn hình cổ điển để tăng thêm độ ngân vang. Bằng gam màu cô đặc và những đường viền không run tay, Tamara không chỉ vẽ người; bà vẽ một ý niệm về tự do – thứ tự do bước ra phố xá của thế kỷ mới với đôi môi đỏ lửa, ánh mắt lạnh và nhịp tim gõ theo bản nhạc của đô thị. Ở đó, người phụ nữ không còn là đối tượng của cái nhìn, mà là chủ nhân của trường nhìn.
