Hạ tầng
Với người La Mã, việc xây dựng và duy trì một hệ thống hạ tầng vững mạnh cho nhân dân cũng quan trọng không kém các chiến dịch quân sự. Thành La Mã – viên ngọc vương miện của vương quốc, của nền cộng hòa và cả đế chế – được thiết kế như hình mẫu lý tưởng, với các công trình đá tinh xảo thể hiện rõ dấu ấn nghệ thuật và tầm nhìn tổ chức của người La Mã.
Dân La Mã không thể sống giữa xa hoa mà để mình ngập trong rác thải. Họ đã làm điều mà bất kỳ một quốc gia văn minh tự trọng nào cũng nên làm: xây dựng những hệ thống dẫn nước quy mô khổng lồ, đưa dòng nước ngọt từ các nguồn ngầm xa xôi trở về thủ đô. Những ống gốm dưới lòng đất, kết hợp với các kênh dẫn nước trên cao (đôi khi cũng chính là những cây cầu), vận hành hoàn toàn bằng trọng lực, đã mang lại sự sống cho đô thị.
Chưa kể đến hệ thống đường xá đáng kinh ngạc: một mạng lưới trải rộng, thay thế những con đường đất đơn sơ thời Etrusca bằng lớp nền xi măng và đá vụn vững chắc. Trung tâm của tất cả là La Mã – trái tim kết nối toàn bộ đế quốc, trải dài đến tận xứ Britannia xa xôi.
Quân sự
Đối với người La Mã, quân đội không chỉ là công cụ chinh phục mà còn là tấm khiên bảo vệ sự trường tồn của quốc gia. Trong suốt hơn một thiên niên kỷ, quân đội La Mã đã thống trị thế giới phương Tây, trở thành biểu tượng kinh điển của tổ chức và kỷ luật, là một trong những lực lượng chiến đấu đáng sợ nhất trong lịch sử.
Quân lính La Mã tin rằng họ là hậu duệ trực tiếp của thần chiến tranh Marte, và họ mang theo niềm tin bất tử ấy bước vào chiến trận. Chính điều đó khiến họ trở nên đáng gờm trong mắt kẻ thù, không chỉ bởi vũ khí mà còn bởi tinh thần thép.
Việc duy trì một lực lượng quân sự thường trực đã ảnh hưởng đến mọi tầng lớp xã hội La Mã. Phụ nữ được khuyến khích sinh nhiều con, với hy vọng sinh ra các bé trai, là tương lai của quân đội. Thanh niên thì được kỳ vọng sẽ nhập ngũ và phục vụ quốc gia, còn những người lớn tuổi từng có kinh nghiệm chỉ huy được kêu gọi tái gia nhập các binh đoàn để thực hiện nghĩa vụ thiêng liêng với La Mã.
Điểm tạo nên sự khác biệt giữa người La Mã và các bộ tộc “man rợ” mà họ đối mặt chính là kỷ luật thép. Binh lính La Mã được huấn luyện nghiêm ngặt, từ các đội hình hành quân đến chiến thuật sử dụng khiên. Các tướng lĩnh không ngừng kiểm tra mọi khía cạnh của chiến tranh: từ trại lính, vũ khí cho đến chiến thuật, biến cỗ máy chiến tranh La Mã trở thành một huyền thoại.
Nô lệ
Việc sở hữu nô lệ, được mua bán tại các chợ trên khắp La Mã và khắp đế chế, là biểu tượng của quyền lực và đẳng cấp trong giới quý tộc. Những cậu bé hoặc thanh niên trai tráng thường có giá rất cao, vì họ có thể đảm đương nhiều loại công việc khác nhau. Nô lệ chủ yếu đến từ các vùng đất bị chinh phục, và với các cuộc viễn chinh diễn ra liên tục thời Cộng hòa, La Mã không bao giờ thiếu nguồn cung nhân lực.
Số liệu về nô lệ ở La Mã vào từng thời điểm không được xác định rõ ràng, nhưng ước tính rằng vào thời cực thịnh của đế chế, nô lệ chiếm khoảng 25% dân số. Không dễ để xác định một gia đình giàu có có thể sở hữu bao nhiêu nô lệ, nhưng con số này được cho là lên tới hàng trăm.
Quan niệm rằng mọi nô lệ đều sống trong cảnh khổ cực thực chất là một lầm tưởng phổ biến về hệ thống nô lệ La Mã. Vì là tài sản giá trị, nô lệ thường được cho ăn, mặc và chăm sóc cẩn thận. Những người có tay nghề đặc biệt, chẳng hạn đầu bếp, còn rất được trọng dụng và có thể sống khá thoải mái trong gia đình chủ.
