Năm 1912, trong cơn say mê chung của các họa sĩ Vị lai về tốc độ và nhịp động, Balla chọn một khoảnh khắc tầm thường đến mức gần như vô danh để tiến hành thí nghiệm thẩm mỹ của mình. Không phải đoàn tàu lao vun vút, cũng không phải khối thép máy móc, mà là đôi chân của một phụ nữ đi dạo cùng chú dachshund nhỏ. Chính sự khiêm tốn của đề tài mở ra cho ông một sân khấu tuyệt hảo để phô bày ngôn ngữ thị giác mới, nơi chuyển động không còn là hậu quả của vật thể mà trở thành bản chất của hình ảnh.
Balla tiếp cận bằng nhãn quan nhiếp ảnh. Ông cắt khung hình táo bạo, chỉ giữ lại phần chân, thân chó và sợi dây xích, giống như một khuôn hình cận cảnh nhằm dồn toàn bộ năng lượng vào nơi thao tác của bước đi. Ở đây, mạch cảm nhận của người xem không chạy theo câu chuyện mà theo nhịp. Đôi giày, bàn chân, lòng bàn chân, cổ chân, từng đốt xương nhỏ của chú chó đều được ghi chồng thành nhiều pha liên tiếp. Sự trùng điệp này tạo nên cảm giác đồng hiện, như thể ta đang nhìn qua một lớp ống kính mở lâu, mọi vị trí nối tiếp nhau tan trong một dải thời gian ngắn ngủi nhưng đậm đặc.
Sợi dây dắt là phát minh tạo hình then chốt. Balla vẽ nó ở bốn vị trí khác nhau rồi kết nối bằng những đường nét mảnh, dựng thành một lưới rung. Lưới ấy không chỉ mô tả quỹ đạo của vật thể, mà còn vật chất hóa một thứ nhạc tính thị giác, khiến chuyển động trở nên nghe được và gần như sờ thấy được. Sự lặp lại nhịp điệu của dây xích tương tác với những bước chân nhỏ của chú dachshund, làm nảy sinh một biên niên sử vi mô của chuyển động, nơi từng cú quẫy đuôi, từng nhịp nhấc chân trở thành đơn vị ngữ pháp.
Bảng màu ở đây bị tiết chế gần như khắc khổ. Các sắc nâu, đen, xám, be hòa vào nhau để kiểu hình lặp được hiển thị rõ ràng, không bị phân tán bởi cảm giác sắc độ. Chính sự tiết giảm ấy giúp mắt tập trung vào biên độ, chu kỳ, sự chênh lệch nhịp và gia tốc biểu kiến. Màu chỉ còn là không gian nền cho những đường lực, cho những dải âm động học chạy qua mặt toan. Cũng nhờ thế, người xem không bị kéo sang thế giới tâm trạng hay biểu tượng, mà ở lại trọn vẹn với cơ chế của chuyển động.
Ẩn phía sau là cả một tiến bộ nhận thức của đầu thế kỷ. Từ những thí nghiệm nhiếp ảnh phân tích của Muybridge và Marey đến Tuyên ngôn Vị lai, con người học cách nhìn thấy thời gian trong hình, học cách nghĩ về vật thể như hợp chất của các trạng thái kế tiếp. Balla đem tinh thần ấy dồn vào một cảnh đời thường. Kết quả là một bức tranh không tả một lần đi dạo mà tả cấu trúc của việc đi dạo, không tả chú chó đáng yêu mà tả cơ học vui tươi của nó. Ở cấp độ đó, tác phẩm vừa là tài liệu lịch sử nghệ thuật vừa là cỗ máy tri giác, cho phép mắt thường cảm được cái mà chỉ máy ảnh có thể chứng thực.
Sức hấp dẫn của bức tranh nằm ở tính mâu thuẫn được giải hòa. Đề tài nhỏ mà tư tưởng lớn, gam màu tiết kiệm mà âm vang thị giác phong phú, khuôn hình bị cắt mà không gian mở rộng. Khi ta đứng trước bức toan, ta không chỉ thấy bước chân chuyển dịch trên mặt đất, mà còn thấy nghệ thuật tự dịch chuyển khỏi truyền thống mô tả tĩnh tại, đi về phía một ngữ pháp mới của vận động. Ở đó, niềm vui tung tăng của chú dachshund trở thành thước đo tinh vi cho cả một thời đại đang tăng tốc.
Chuyển động của chú chó với dây dắt, 1912
Sơn dầu trên toan, 91×110 cm
Giacomo Balla
Albright-Knox Art Gallery, Buffalo
