Hai người phụ nữ Tahiti (Paul Gauguin, 1899, Sơn dầu trên toan, 94 x 72.4 cm, Bảo tàng MET, New York).
Vẽ trong giai đoạn thứ hai sống ở Tahiti, bức tranh kết tinh tâm thế không thỏa mãn của Gauguin trước Âu châu công nghiệp và những quy phạm đạo đức ngột ngạt. Sau hai lần rời bỏ nước Pháp, ông tìm thấy ở Polynesia thuộc Pháp một miền Eden trần thế, nơi đời sống của người Maori giao hòa cùng thiên nhiên, nơi màu trời, trái cây và làn da nắng gió kết thành một thang âm bản năng và tự do. Tác phẩm không chỉ là một khung cảnh xứ nhiệt đới, mà là một tuyên ngôn thẩm mỹ: tìm về nguyên sơ như một phép rửa cho con mắt nghệ sĩ.
Hai nhân vật nữ hiện lên đầy đặn, uy nghi, mang dáng vẻ phồn thực của những nữ thần bản địa. Gauguin không diễn tả họ như đối tượng bị ngắm nhìn, mà như chủ thể của vẻ đẹp. Đường nét tròn trịa, nhịp điệu cơ thể lắng trong im lặng, khiến người xem cảm nhận một phẩm chất trang trọng và an yên. Trên nền những mảng màu mờ ảo, không gian không bị xác định bởi phối cảnh học thuật, mà bởi hơi thở của sắc độ: các lớp cam, đỏ, xanh olive, tím thẫm tan vào nhau như tiếng thì thầm của rừng, của biển, của nắng chiều. Cảm thức không thời gian giúp nhân vật thoát khỏi mọi tọa độ xã hội, chỉ còn lại một sự hiện diện trọn vẹn.
Biểu tượng trái cây và hoa tươi được đặt cận kề cơ thể nữ giới như một nghi thức hiến dâng giản dị. Chiếc khay trái cây nép sát bầu ngực trần không hề khiêu khích; nó tự nhiên như nhựa sống của cây, như vị ngọt của quả chín. Ở đây, nhục cảm và thiêng liêng không ở hai cực đối lập. Thiên nhiên, gồm cả con người và thực vật, được xem như một hệ sinh thái hài hòa, nơi sắc đẹp không cần trình diễn mà chỉ cần tồn tại. Ánh nhìn của Gauguin đan giữa ngưỡng mộ và biết ơn: biết ơn vì đã cho ông một ngôn ngữ màu mới, một cách nhìn mới để vẽ lại cõi người.
Sự tự tại ấy đối thoại trực diện với truyền thống hội họa phương Tây, nơi Édouard Manet từng gây chấn động bằng “Bữa sáng trên bãi cỏ” và “Olympia”. Nếu Manet đặt thân thể nữ trong đô thị hiện đại, phơi bày tầng nghĩa xã hội và khiêu khích chuẩn mực thị dân, thì Gauguin rút cơ thể về miền bản nguyên. Thay vì ánh nhìn thách thức khán giả, hai cô gái Tahiti hướng về nhau và về thế giới nội tại. Tính công khai của dục tính ở Paris biến thành sự thanh thản của sinh tồn nơi đảo xa. So sánh ấy giúp ta thấy rõ lựa chọn thẩm mỹ của Gauguin: từ chối kịch tính, tìm tới trạng thái tĩnh lặng, nơi cái đẹp là một điều kiện tự nhiên.
Hai người mẫu của bức tranh từng xuất hiện trong “Faa Iheihe” (1898) và “Rupe, Rupe” (1899), như những biến tấu của cùng một giai điệu. Trong con mắt Gauguin, họ là những Eva đầu tiên dạo bước giữa vườn địa đàng của trái đất, không mang mặc cảm tội lỗi, không mang gánh nặng phê phán. Chính niềm tin ấy làm nên vẻ trầm tĩnh của màu, sự miên man của đường, và một thứ tráng lệ mộc mạc. Tác phẩm, vì thế, không chỉ kể chuyện Tahiti, mà kể ước mơ muôn thuở của con người: trở về nơi khởi nguyên để lắng nghe tiếng nói thâm trầm của vẻ đẹp.
