Sunk cost fallacy – ngụy biện chi phí chìm là xu hướng con người tiếp tục đầu tư thời gian, tiền bạc hoặc công sức vào một quyết định chỉ vì đã bỏ ra quá nhiều nguồn lực trước đó, ngay cả khi việc tiếp tục không còn mang lại lợi ích. Thay vì chỉ cân nhắc chi phí và lợi ích trong tương lai, con người thường để những chi phí không thể thu hồi trong quá khứ ảnh hưởng đến quyết định hiện tại.
Trong kinh tế học, chi phí chìm (sunk cost) là những khoản chi đã phát sinh và không thể lấy lại, vì vậy về mặt lý thuyết chúng không nên được xem là cơ sở cho các quyết định tiếp theo. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người vẫn cảm thấy khó từ bỏ một dự án, một mối quan hệ hay một khoản đầu tư vì cho rằng nếu dừng lại thì mọi công sức trước đó sẽ trở nên vô nghĩa. Đây chính là ngụy biện chi phí chìm.
Ví dụ, một người đã mua vé xem hòa nhạc với giá cao nhưng đến ngày diễn lại bị ốm hoặc thời tiết rất xấu. Thay vì ở nhà nghỉ ngơi, nhiều người vẫn quyết định đi vì “không thể để phí tiền vé”. Trên thực tế, số tiền mua vé đã trở thành chi phí chìm và sẽ không thay đổi dù họ đi hay không. Quyết định hợp lý nên dựa trên lợi ích và chi phí của việc tham dự ở thời điểm hiện tại, chứ không phải khoản tiền đã chi trong quá khứ.
Sunk cost fallacy xuất hiện phổ biến trong kinh doanh, đầu tư và đời sống hằng ngày. Doanh nghiệp có thể tiếp tục theo đuổi một dự án thua lỗ vì đã đầu tư quá nhiều vốn, còn nhà đầu tư có thể giữ một cổ phiếu đang giảm giá chỉ vì không muốn chấp nhận mình đã sai. Nhận diện được ngụy biện này giúp con người tập trung vào giá trị của các lựa chọn trong tương lai, thay vì bị ràng buộc bởi những chi phí đã không còn có thể thay đổi.
