Optimism bias – thiên kiến lạc quan là xu hướng con người tin rằng bản thân sẽ có nhiều khả năng gặp những điều tốt đẹp và ít có khả năng gặp những điều bất lợi hơn so với người khác. Thiên kiến này khiến chúng ta thường đánh giá thấp rủi ro, đồng thời đánh giá quá cao khả năng thành công của mình trong tương lai.
Khái niệm này được nghiên cứu sâu bởi nhà thần kinh học Tali Sharot và nhiều nhà tâm lý học hành vi. Các nghiên cứu cho thấy phần lớn mọi người đều có xu hướng tin rằng mình sẽ khỏe mạnh hơn, sống lâu hơn, thành công hơn hoặc ít gặp tai nạn hơn mức trung bình, ngay cả khi không có bằng chứng cụ thể để chứng minh điều đó. Mặc dù sự lạc quan có thể tạo động lực và giúp con người kiên trì theo đuổi mục tiêu, thiên kiến này cũng có thể dẫn đến những quyết định thiếu thận trọng.
Trong đời sống, nhiều người tin rằng họ ít có nguy cơ mắc bệnh do hút thuốc hoặc ít có khả năng gặp tai nạn giao thông hơn những người khác, dù hành vi và mức độ rủi ro không hề khác biệt. Sự tự tin quá mức khiến họ xem nhẹ các cảnh báo và trì hoãn việc thay đổi hành vi, từ đó làm gia tăng nguy cơ xảy ra những kết quả không mong muốn.
Optimism bias ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực như đầu tư, khởi nghiệp, quản trị dự án và tài chính cá nhân. Chẳng hạn, các doanh nhân thường đánh giá cao khả năng thành công của doanh nghiệp mới và xem nhẹ nguy cơ thất bại, trong khi các nhà quản lý có thể quá lạc quan về tiến độ hoặc chi phí của một dự án. Nhận thức được thiên kiến này giúp con người đánh giá rủi ro khách quan hơn, chủ động xây dựng các phương án dự phòng và đưa ra quyết định cân bằng giữa kỳ vọng và thực tế.
