Triumviratus bắt nguồn từ tiếng Latin trium virorum – “ba người đàn ông”, chỉ hình thức liên minh chính trị giữa ba cá nhân quyền lực trong lịch sử La Mã cổ đại. Có hai thời kỳ Triumviratus nổi bật, đều đóng vai trò then chốt trong sự chuyển mình từ Cộng hoà sang Đế chế La Mã và đều gắn liền với tham vọng cá nhân, mâu thuẫn quyền lực và sự sụp đổ của thể chế dân chủ cổ đại.
Triumviratus thứ nhất (năm 60 TCN) là một liên minh không chính thức giữa Gnaeus Pompeius Magnus, Marcus Licinius Crassus và Gaius Iulius Caesar. Mỗi người đại diện cho một thế lực lớn: Pompeius là vị tướng được yêu mến, Crassus là người giàu nhất La Mã, còn Caesar là nhà chính trị trẻ đầy mưu lược. Họ cùng nhau thao túng Thượng viện và nền chính trị La Mã, nhưng liên minh này nhanh chóng rạn nứt sau cái chết của Crassus và cuộc đối đầu đẫm máu giữa Caesar và Pompeius.
Triumviratus thứ 2 (năm 43 TCN) được thiết lập chính thức theo luật định (Lex Titia) giữa Gaius Iulius Caesar Octavianus (sau này là Augustus), Marcus Antonius và Marcus Aemilius Lepidus, nhằm báo thù cho cái chết của Caesar và tiêu diệt phe Cộng hòa. Tuy nhiên, tham vọng quyền lực và xung đột lợi ích đã khiến liên minh này tan rã. Cuối cùng, Octavianus đánh bại Marcus Antonius và Cleopatra VII Philopator trong trận Actium (năm 31 TCN), chấm dứt thời kỳ Cộng hòa và mở ra Đế chế La Mã.
Triumviratus không chỉ là biểu tượng của sự sụp đổ hệ thống chính trị cộng hòa mà còn phản ánh bi kịch muôn thuở của quyền lực: khi ba người chia sẻ một đế chế, tất yếu chỉ một người sẽ trở thành dominus solus – kẻ sống sót tối thượng.
