Những bé gái ở biển (Joaquín Sorolla y Bastida, 1909, Sơn dầu trên vải, Kích thước: không rõ, Bộ sưu tập/địa điểm: không rõ).
Khung cảnh mở ra như một lát cắt thời gian, mỏng và trong vắt. Hai bé gái nắm tay nhau lội nước ven bờ; bé lớn vừa ngoảnh lại, dường như thì thầm điều gì với em nhỏ đang khom người, kéo váy lên cho khỏi ướt. Một tình huống đời thường, giản dị mà bất ngờ trở nên giàu nhạc tính: nhịp bước rụt rè của đôi chân, gấu váy phập phồng trong gió, và mặt nước lấp lánh như tấm gương chập chờn phản chiếu bầu trời. Sorolla không dàn dựng; ông bắt được một khoảnh khắc, rồi làm cho nó trường tồn bằng ánh sáng.
Năm 1909, khi miệt mài ghi chép ánh sáng Địa Trung Hải lên toan, Sorolla đã là tên tuổi vững chắc ở cả châu Âu lẫn Hoa Kỳ. Cường độ lao động phi thường giúp ông liên tiếp tổ chức triển lãm với hàng trăm bức, mà ở đâu, công chúng cũng nhận ra thứ sinh khí tươi mới, phóng khoáng. Trong bức tranh này, ta nghe thấy tiếng rì rầm của sóng, cảm được hơi mặn của gió, như thể lớp sơn còn đọng hơi ấm của buổi chiều hè Valencia.
Ẩn sau vẻ tự nhiên là một cấu trúc thị giác mạch lạc. Các mảng sáng tối được phân bổ theo những đường chéo mềm, dẫn mắt người xem từ bờ cát lên mái tóc ướt, rồi ra mặt nước mở rộng. Nhát cọ nhanh và rộng của Sorolla để lại độ rung bề mặt giàu gợi cảm: chỗ thì mỏng đến mức như vệt màu lướt qua, chỗ lại dày dặn, tỏa ánh. Gam trắng và vàng được pha đến mức gần như chói nắng, nhưng luôn được neo lại bằng các sắc xanh lạnh, khiến toàn cảnh vừa rực rỡ vừa khoan hòa.
Sorolla từng nhìn thấy chủ nghĩa Ấn tượng ở Paris, song ông không dừng ở mô phỏng. Ông chưng cất cho mình một cảm thức về ánh sáng mang tinh thần luminismo, chú trọng hiệu ứng phản chiếu và độ trong của không khí. Ở đây, nước không chỉ là nền cho nhân vật, mà là đài pha lê khuyếch tán mọi chuyển động. Ánh sáng đi qua sợi tóc, vạt váy, rồi vỡ ra thành muôn đốm trên mặt biển; mỗi đốm là một nốt nhạc thị giác, cùng nhau tạo nên tiết tấu của một buổi chiều.
Valencia, thành phố đã sinh ra Sorolla, là bối cảnh hoàn hảo cho hành trình tôn vinh mặt trời của ông. Những bờ cát dài, độ mờ trong của không khí vùng duyên hải, và truyền thống lao động biển đã cho ông vô vàn đề tài. Tác phẩm này vì thế không chỉ là một hình ảnh đáng yêu về tuổi thơ, mà còn là đoạn trích cô đọng từ bản giao hưởng ánh sáng mà Sorolla viết suốt đời bằng sơn dầu: người tắm, ngư dân, trẻ em bơi lội, chơi đùa, chạy dọc mép nước.
Ai từng đặt chân tới ngôi nhà bảo tàng ở Madrid sẽ hiểu Sorolla không chỉ vẽ biển, ông sống trong biển. Mỗi căn phòng ở đó ngập tràn những bức tranh rực rỡ, nơi ánh sáng như thở được. “Những bé gái ở biển” thuộc về không gian ấy dù hiện ở đâu: một cái nhìn thanh bình, nhân hậu, kết tinh khả năng hiếm có là nắm bắt được bản chất của một ngày nắng và trao lại cho người xem cảm giác ấm áp, dịu mát trên da. Khi ta rời bức tranh, tiếng sóng dường như còn đuổi theo trên bậc thềm trí nhớ.
