Người Ý, trong con mắt bạn bè quốc tế, là một dân tộc cởi mở, thân thiện, say mê kết giao và ưa chuộng những niềm vui mang tính cộng đồng. Hình ảnh ấy có thể đúng, có thể chỉ là một vệt dư âm từ quá khứ, và cũng không chắc còn đúng với nước Ý hôm nay. Điều chắc chắn là cách người Ý sử dụng thời gian rảnh rỗi, thói quen giải trí và sinh hoạt xã hội của họ đang không ngừng biến chuyển, tùy theo vùng miền, nền tảng văn hóa và khoảng cách thế hệ, mà mọi khái quát hóa đều trở nên thiếu sót.
Xã hội Ý đã đi qua thời kỳ mà các mối quan hệ trực tiếp, gắn bó được xem là nền tảng. Từ sau thập niên 1970, khi những cộng đồng mang màu sắc tư tưởng bắt đầu tan rã, môi trường học tập và làm việc dần trở thành không gian chính cho sự tương tác. Nhưng tại các đô thị lớn ở miền Bắc, đời sống xã hội ngày càng thu hẹp, đứt đoạn và xoay quanh một nhóm nhỏ bạn bè quen biết. Sự phổ biến của công việc tự do, truyền hình và Internet, cộng với việc các hình thức tiêu dùng văn hóa chất lượng như điện ảnh, sân khấu, âm nhạc dần mai một, khiến người Ý có xu hướng tận hưởng thời gian rỗi ngay trong căn nhà của mình.
Chính vì thế, nhiều không gian cũ hoặc mới ra đời nhằm phá vỡ sự đơn độc và tạo điều kiện gặp gỡ: các “đại học tuổi nghỉ hưu”, nhà thờ, trung tâm xã hội, chuyến đi theo tour, lớp học DIY, spa, hội từ thiện, lễ hội làng… đều góp phần duy trì sợi dây kết nối cộng đồng. Với giới trẻ, ngay cả sàn nhảy cũng không đơn thuần là nơi giải trí, mà còn là một hình thức “trình diện xã hội”, mở rộng mạng lưới quan hệ qua sự hiện diện của chính mình.
Ở các đại đô thị như Milano, một số trung tâm xã hội độc lập đã xuất hiện, trong đó nổi tiếng nhất là Leoncavallo, nơi quy tụ thanh niên muốn tìm kiếm lối sống “khác biệt”, thậm chí “đối kháng” với giá trị chính thống. Dù không tránh khỏi tai tiếng liên quan đến ma túy, những không gian này vẫn có giá trị trong việc giảm thiểu khủng hoảng tâm lý ở giới trẻ và là mảnh đất màu mỡ cho những thử nghiệm nghệ thuật và âm nhạc đương đại.
Tinh thần làm việc và tận hưởng cùng nhau, từ đi xem bóng đá, hòa nhạc đến chơi thể thao, vẫn là sợi chỉ đỏ trong tâm lý cộng đồng của người Ý. Ngày nay, sự kết nối thường hình thành dựa trên lối sống tương đồng, sở thích chung, đam mê thể thao hoặc xuất thân xã hội. Một trong những thú vui gắn kết mạnh mẽ nhất là thói quen ra ngoài ăn trưa hay ăn tối cùng bạn bè, dù chỉ đơn giản là ăn pizza, một niềm vui vẫn giữ được sức sống bất chấp thu nhập giảm sút.
So với các quốc gia châu Âu khác, người Ý dành ít thời gian và tiền bạc cho văn hóa, với tỷ lệ đọc sách và tham dự các chương trình nghệ thuật ở mức thấp. Thay vào đó, các hoạt động thể thao, làm đẹp và mua sắm đang bùng nổ và trở thành nét đặc trưng phổ biến, không còn là đặc quyền của giới tinh hoa. Và đó cũng là một phần của nước Ý đương đại, nơi con người tiếp tục tìm kiếm bản sắc, tình bạn và niềm vui trong từng khoảnh khắc sống.
Theo Lia Buono Hodgart
