Đã từng có thời, nước Ý hiện lên trong mắt thế giới như một địa đàng trần gian, nơi con người sống hòa mình với thiên nhiên, nơi ánh nắng chan hòa, biển xanh vỗ về, nơi những bữa ăn đơn sơ mà tinh tế được nâng niu bởi truyền thống và tình cảm. Ở đó, cuộc sống dường như diễn ra với một nhịp điệu chậm rãi, giàu cảm xúc và đầy bản năng, nơi cái gọi là “il dolce far niente” (cái thú của sự nhàn rỗi) trở thành một nghệ thuật sống.
Nhưng đó là Ý của thập niên 1950. Còn hôm nay thì sao?
Ngày nay, hình ảnh Bel Paese (Đất nước Xinh đẹp) không còn dễ dàng khiến ta mơ mộng. Thiên nhiên bị xâm phạm, những vùng quê hữu tình giờ đây loang lổ bê tông và những khu đô thị chắp vá thiếu mỹ quan. Các trung tâm lịch sử, linh hồn của nước Ý, trở thành nơi chen chúc của những dòng người bất tận, những chiếc ô tô đỗ ngang ngược chặn cả lối đi. Rừng rậm từng là biểu tượng của sự hoang dã và thiêng liêng, nay nhiều nơi trở thành bãi rác lộ thiên; còn những bãi biển xưa kia gắn liền với tình ca và nghệ thuật, thì nay bị băm nát bởi những ngôi nhà thứ hai xây vội, thiếu thẩm mỹ.
La Dolce Vita – cuộc sống ngọt ngào từng được Federico Fellini thần thoại hóa trong điện ảnh – liệu có thực sự tồn tại, hay chỉ là một giấc mộng hoài niệm? Không còn ai muốn hóa thân thành Anita Ekberg để đắm mình trong đài phun nước Trevi. Và nếu có, đó có lẽ chỉ là màn trình diễn rẻ tiền cho mạng xã hội, thiếu vắng vẻ đẹp tự nhiên, bất ngờ và tự do của thời trước.
Người Ý ngày nay, đặc biệt ở miền Bắc, làm việc với nhịp độ hối hả, căng thẳng. Họ không sống để tận hưởng, mà sống để cạnh tranh, bởi không cạnh tranh thì không thể tồn tại. Xã hội đã rời xa cái gọi là “cuộc sống vừa với con người” như Luigi Barzini từng mô tả.
Thậm chí những khái niệm từng gắn liền với bản sắc Ý như spontaneità (ngẫu hứng), sensualità (đam mê), hay convivialità (tính cộng đồng) giờ đây dường như trở nên lạc lõng trong một guồng quay đô thị hóa, tiêu dùng nhanh, và xã hội hiệu suất.
Nước Ý không mất đi ánh sáng, nhưng màu sắc của nó đã ngả sang gam xám. Những tông màu ấm, sống động từng tạo nên huyền thoại về một miền Địa Trung Hải đậm chất thơ, nay bị lấn át bởi khói xe, tiếng còi và những gương mặt căng thẳng.
Dolce Vita, nếu từng tồn tại, giờ đây chỉ còn là một ký ức. Một câu chuyện được kể lại bởi sách, phim ảnh và các bức bưu thiếp cũ. Nó nhắc ta về một nước Ý của cảm xúc, của vẻ đẹp giản dị, của sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên.
Và giờ đây, có lẽ chính người Ý và những ai còn yêu mảnh đất này cần đặt ra câu hỏi: làm thế nào để không chỉ nhớ về Dolce Vita, mà còn tái tạo được nó trong một tương lai bền vững hơn, nhân văn hơn?
Theo Lia Buono Hodgart
